Samenwerking was nooit alleen een kwestie van “gewoon goed communiceren”. In de wetenschap wordt samenwerking bekeken als een systeem: een mix van vertrouwen, psychologische veiligheid, heldere doelen, rolverdeling, procesafspraken en   technologie die ons gedrag beïnvloedt.

Dat technologie ons gedrag beïnvloedt is niet nieuw, maar de mate waarin is met de komst van AI wel veranderd. Om dat in goede banen te leiden, wordt er veel gesproken over Human-Centered AI (HCAI). Human-Centered AI (HCAI) is een benadering waarbij AI-systemen zo worden ontworpen dat ze mensen ondersteunen en versterken, in plaats van vervangen. Human Centered AI richt zich naast de functie van de AI ook op de vraag hoe mensen en AI samenwerken en gezamenlijk beslissingen nemen.

Het effect van Human-Centered AI in de praktijk

Vaak wordt HCAI geprojecteerd op één-op-één interacties tussen medewerker en AI-tool, waarbij AI een individueel hulpmiddel is. Maar in een bedrijfsmatige context gaat het zelden om individuele efficiëntie en effectiviteit. Het draait vooral om de vraag hoe AI een team of een proces kan versterken.

Onderzoeken naar vormen van Human-AI teaming, laten zien dat effectieve samenwerking in een team (jnclusief AI) ontstaat als mensen en autonome systemen intenties delen, een dynamische rolverdeling hanteren en elkaar wederzijds vertrouwen (Frontiers in AI, 2023; NTNU HCAI Lab, Aung, 2025; TNO, 2024).

AI is daarin geen tool, maar een partner die actief meedoet in het werkproces, taken uitvoert, voorstellen doet en beslissingen ondersteunt. Dat heeft dus een directe impact op de teamdynamiek die we tot nu toe gewend zijn.

In de toekomst werk je niet met AI, maar werk je samen met AI als teamgenoot. En dat heeft grote gevolgen.

Dit zijn de vijf verschuivingen in de samenwerking binnen een team,  waarvan onderzoek laat zien dat ze reëel en dichtbij zijn.

1. Van zenden naar ‘gedeeld situationeel bewustzijn’

Teams werken vaak langs elkaar heen omdat iedereen een ander beeld heeft van de werkelijkheid: andere informatie, andere prioriteit, andere interpretatie. AI-agenten doorbreken dat.

AI-teammates geven teams continu reflectie op de context. Een AI-teammate in je team zal:

• informatie filteren
• signalen vroeg herkennen
• prioriteiten afstemmen
• patronen zien die mensen missen
• alles terugbrengen tot één gedeeld beeld

De term die in onderzoek wordt gehanteerd om dit effect te duiden: shared situational awareness, een factor die sterk gekoppeld is aan team performance en foutreductie (Kaelin et al., 2024; Frontiers in Computer Science).

Waarom dit samenwerking fundamenteel verandert:

Teams hoeven minder te discussiëren over wat er aan de hand is en bespreken meer over wat ermee gedaan moet worden. Besluitvorming wordt sneller, conflicten kleiner en leiders sturen meer op richting en hoe.

2. Van rollen naar ‘dynamische capaciteit’

In klassieke teams zijn rollen statisch: jij doet operations, jij doet marketing, jij doet sales. AI neemt steeds meer standaardtaken over, waardoor de waarde van teamleden verschuift van wat je doet naar hoe je bijdraagt.

AI-teammates maken werk meer modulair en beïnvloeden daarmee wie in het team welke rol vervult.

In de toekomst:

• is een deel van je werk geautomatiseerd
• wordt AI ingezet daar waar capaciteits druk is
• verandert je rol meerdere keren per jaar
• wordt je waarde bepaald door probleemoplossend vermogen, creativiteit en relationele vaardigheden

AI kan in teams verschillende rollen vervullen: coördinator, creatieveling, uitvoerder of perfectionist. Hoe die rollen worden ingericht, beïnvloedt de teamdynamiek en de effectiviteit (Group Decision & Negotiation, 2022).

Waarom dit samenwerking verandert:

Teams worden meer fluïde, de situatie bepaalt wat je rol is, wie leidt en wie volgt.

3. Psychologische veiligheid wordt nog belangrijker

Veel mensen voelen zich zekerder met AI: hun schrijfwerk is beter, onderbouwing strakker, communicatiestijl professioneler. AI fungeert als externe zelfverzekerdheid. Maar dit maskeert de onzekerheid:

• mensen lijken zekerder dan ze zijn
• AI kan schijnnauwkeurigheid geven
• het wordt moeilijker echte hiaten te herkennen

Onderzoek laat zien dat vertrouwen in AI en psychologische veiligheid cruciaal zijn: teams presteren wanneer twijfels en vragen veilig gedeeld kunnen worden, ook over hoe AI wordt gebruikt (Frontiers in Psychology, 2025; TU Delft, SAMKIN-project).

Waarom dit samenwerking verandert:

De best presterende teams zijn niet de teams die AI optimaal benutten, maar die een cultuur hebben waarin:

• open gedeeld wordt hoe AI is gebruikt
• nog steeds “ik weet het niet” gezegd kan worden
• kritisch op AI-output wordt gereflecteerd
• elkaars oordeel wordt gecheckt

4.Transparantie en rolafspraken

Teams die expliciet vastleggen welke taken AI uitvoert, hoe output wordt gelabeld en wie verantwoordelijk is voor validatie, bouwen sneller vertrouwen en benutten AI beter (Chen & Zhang, 2025; Aung, 2025). Daarnaast bepaalt een duidelijke dynamische rolverdeling wanneer en hoe menselijke teamleden hun rol aanpassen en welke taken AI overneemt. Dit voorkomt misverstanden, versterkt samenwerking en helpt teams de potentie van AI volledig te benutten (Kaelin et al., 2024).

Waarom dit samenwerking verandert:

Transparantie en duidelijke rolafspraken mbt AI, vermindert onzekerheid, maakt samenwerking efficiënter en het geeft teamleden de basis om veilig kunnen experimenteren met AI.

5. De waarde van menselijk vakmanschap stijgt

Wanneer AI standaardwerk sneller, goedkoper en soms ook beter uitvoert, verschuift de rol van mensen naar wat onderscheidend is: nuance, empathie, interpretatie, storytelling, intuïtie en oordeel. Het menselijke element wordt daarmee een premium. Tegelijkertijd vraagt het samenwerken met AI‑teammates om gewenning (TU Delft, van den Bosch et al., 2025).

Waarom dit de samenwerking verandert:

Doordat AI routinetaken overneemt en context levert, verschuift de focus naar regie, supervisie en het bespreken van wat de resultaten betekenen. Teamleden kunnen hun energie besteden aan interpretatie, strategische besluitvorming en innovatie, waardoor samenwerking creatiever en effectiever wordt. Vakmanschap krijgt een andere invulling en dat vergt een andere samenwerking over een andere as.

Conclusie

AI verandert niet alleen het werk, maar vooral ook de manier waarop teams samenwerken. De focus verschuift van individuele output naar gezamenlijke interpretatie en strategische besluitvorming. Rollen worden flexibeler, transparantie en duidelijke afspraken krijgen een nog grotere betekenis, en psychologische veiligheid bepaalt de mate waarin team-potentieel wordt benut.

Stuk voor stuk kenmerken van een high-performing team, in de praktijk vaak lastig te realiseren door menselijke onzekerheid, ruis in communicatie en verschillen in mentale modellen. En juist daar zit de toegevoegde waarde van een AI teammate. Samenwerken met AI als katalysator om teamdynamiek, afstemming en besluitvorming te verbeteren, en zo stappen te zetten in team performance. Het is wellicht het meest onderbelichte effect van AI, maar mogelijk met meer impact dan gedacht.

Referenties

Berretta, S., Tausch, A., Ontrup, G., Gilles, B., Peifer, C., & Kluge, A. (2023). Defining human‑AI teaming the human‑centered way: a scoping review and network analysis. Frontiers in Artificial Intelligence. https://www.frontiersin.org/journals/artificial-intelligence/articles/10.3389/frai.2023.1250725

Kaelin, V. C., Tewari, M., Benouar, S., & Lindgren, H. (2024). Developing teamwork: transitioning between stages in human-agent collaboration. Frontiers in Computer Science.

https://www.frontiersin.org/journals/computer-science/articles/10.3389/fcomp.2024.1455903

Hagemann, V., Rieth, M., Suresh, A., & Kirchner, F. (2023). Human‑AI teams , Challenges for a team‑centered AI at work. Frontiers in Artificial Intelligence.  https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/frai.2023.1252897

Bienefeld, N., Kolbe, M., Camen, G., Huser, D., & Buehler, P. K. (2023). Human-AI teaming: leveraging transactive memory and speaking up for enhanced team effectiveness. Frontiers in Psychology. https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fpsyg.2023.1208019

NTNU Human-Centered AI Lab (Department of Design). Focus op menselijke waarden, samenwerking en teamgericht onderzoek.

https://www.ntnu.edu/design/hcai

TU Delft, SAMKIN-project (2025). Psychological safety and human-AI teaming in collaborative environments.

Aung, T. (2025). The Human-AI Handshake Framework: A Bidirectional Approach. arXiv.

https://arxiv.org/abs/2502.01493