Diamanten. Eeuwenlang symbool van status en zeldzaamheid. Inmiddels worden ze in laboratoria gemaakt: chemisch identiek, visueel hetzelfde en 60 tot 85 procent goedkoper.

Maar ook de prijs van natuurlijke diamanten daalt. Sinds 2020 gemiddeld zo’n 26 procent. Het grotere aanbod verandert de markt: een steen is niet langer automatisch waardevol alleen vanwege zijn fysische eigenschappen.

Als we deze dynamiek doortrekken naar AI, dringt dezelfde vraag zich op: maakt het nog uit of iets echt of nep is?

De diamant als spiegel

Een natuurlijke diamant van 2 karaat kost $30.000. Een laboratoriumdiamant met dezelfde kwaliteit: $1.750. Functioneel identiek, maar de markt betaalt nog steeds voor natuurlijke stenen. Waarom? Het verhaal, de geschiedenis, de zeldzaamheid. Waarde is meer dan functionaliteit.

Bij AI-producten geldt hetzelfde. Een rapport of ontwerp kan technisch perfect zijn, maar is het door een mens of door een machine gemaakt? Meestal hechten we minder waarde aan een product of dienst als bekend is dat dit met (behulp van) AI is gemaakt.

Waarom zouden we waarde hechten aan echtheid?

Mensen verbinden authenticiteit met verhaal, vakmanschap, intentie en emotie. Die elementen zijn moeilijk reproduceerbaar. Tegelijkertijd blijkt dat functionele bruikbaarheid soms belangrijker is. Het klassieke voorbeeld is het boek:

Je schrijft boekrecensies en je hebt twee boeken gelezen:

• Een fantastisch boek dat je in één adem uitleest, waarvan je ontdekt dat de auteur gebruik heeft gemaakt van AI.
• Een middelmatig boek waarvan de auteur expliciet vermeldt dat er geen AI is gebruikt.

Hoe beoordeel je deze boeken tegenover elkaar? En doe je dat überhaupt op basis van het gebruik van AI? Wat is de nieuwe normering voor waarde?

Voor de meeste lezers wint het met behulp van AI geschreven boek in praktische bruikbaarheid, terwijl het handgeschreven boek meer symbolische waarde heeft. Dit laat zien dat echtheid niet automatisch de doorslag geeft, maar dat transparantie en duidelijkheid over herkomst wel bepalen hoe waarde wordt ervaren.

De diamant biedt een parallel: een natuurlijke steen behoudt een premium positie, niet omdat hij beter is, maar vanwege zeldzaamheid en verhaal. Synthetische diamanten verlagen de marktprijs en maken luxe toegankelijker, maar de perceptie van waarde blijft deels sociaal en psychologisch bepaald. Voor AI-producten geldt hetzelfde: reproduceerbare creaties drukken de prijs van standaarddiensten, maar menselijke creatie behoudt waarde in contexten waarin verhaal, nuance en perceptie belangrijk zijn.

Scenario’s die realistisch zijn

Het scenario dat AI de waarde van menselijke creatie volledig uitwist, is deels realistisch. Standaardproducten en -diensten worden goedkoper en breder beschikbaar. De waarde van menselijke creatie daalt waar die makkelijk te vervangen is. Er blijft  een premium segment bestaan, waarin menselijke creatie, verhaal en context doorslaggevend zijn. Klanten zijn bereid meer te betalen voor iets met verhaal of menselijke toets.

Het vermogen van klanten om te beoordelen wat echt of nep is, is daarbij cruciaal. Bij diamanten zijn certificaten en transparantie van groot belang. Voor AI-producten moet  duidelijk zijn welke waarde met behulp van AI tot stand is gekomen. AI-certificering of labeling is een reële optie.

Voor bedrijven betekent dit dat ze hun product fit en marketingmix opnieuw moeten afstemmen. Bedrijven die een slimme mix van AI-gedreven en menselijke creatie aanbieden, kunnen efficiëntie en beleving combineren. Zo ontstaat een fundament voor wendbaarheid, waarbij ze snel kunnen inspelen op veranderende klantverwachtingen, prijsdruk en nieuwe marktkansen. Transparantie over echtheid en menselijke bijdrage wordt daarmee een strategisch voordeel, niet slechts een communicatiemiddel.

Waar de vergelijking met de diamantenwereld stopt

Net als bij diamanten wordt de waarde van AI-producten of AI-ondersteunde diensten bepaald door functie en perceptie. Maar er zijn ook verschillen.

Bij AI speelt vertrouwen een prominente rol. Deels veroorzaakt door het inherente probleem dat AI niet altijd juist functioneert, deels door het ontbreken van transparantie over wat wel en niet met AI wordt gemaakt.

Wat daarbij opvalt, is hoe normaal het lijkt geworden om AI-gebruik te verbergen. Online vind je talloze handleidingen en posts die uitleggen hoe je AI-output kunt laten lijken alsof het volledig menselijk is geproduceerd. Om in de metafoor met de diamant te blijven: posts die uitleggen hoe je artificiële diamanten als echte steen in de markt kunt zetten. Waar dit in de diamantwereld crimineel is, zien we het bij AI vaak als ‘handige tips’.

Anderzijds valt op dat het bedrijfsmatig toepassen van AI als een premium wordt gepercipieerd. “Powered by AI” heeft op dit moment een duidelijke meerwaarde. Iets wat bij de diamant niet speelt.

Concrete effecten

De effecten van AI op producten en diensten zijn duidelijk zichtbaar: sommige veranderingen zijn ingrijpend, andere subtiel, maar allemaal beïnvloeden ze waarde, perceptie en strategie:

• Prijsdruk wordt normaal. Standaardproducten worden goedkoper en breder beschikbaar, waardoor klanten meer opties krijgen.
• Verhaal en merk blijven belangrijk. Menselijke creatie behoudt waarde in niches waar verhaal en nuance doorslaggevend zijn.
• Nieuwe markten ontstaan. AI maakt producten betaalbaar voor klanten die eerder buiten bereik waren.
• Hybride modellen winnen. AI levert snelheid en schaal, mensen voegen nuance en verhaal toe.
• Transparantie telt. Duidelijkheid over wat echt of nep is, beïnvloedt vertrouwen en waardering van klanten.

Deze veranderingen hebben maatschappelijke en strategische implicaties. Wanneer reproduceerbare creaties goedkoper en toegankelijker worden, verschuift de norm voor wat we waardevol vinden: luxe, vakmanschap en echtheid krijgen een andere betekenis.

Bedrijven moeten niet alleen nadenken over hun productmix, maar ook over merkpositionering, klantvertrouwen en ethische communicatie. Transparantie over menselijke versus AI-bijdragen kan een concurrentievoordeel worden, terwijl gebrek aan duidelijkheid reputatierisico’s met zich meebrengt.

AI verandert niet alleen de prijs, maar ook hoe de samenleving waarde en kwaliteit definieert.

Conclusie

AI kan veel: beter, sneller en goedkoper. Net zoals synthetische diamanten de markt beïnvloeden, daalt de waarde van reproduceerbare menselijke creatie.

Maar waarde gaat verder dan prijs en efficiëntie. Het gaat om verhaal, emotie,  vertrouwen en duidelijkheid over wat echt is. Het boekvoorbeeld laat zien: praktische bruikbaarheid wint vaak van echtheid, maar transparantie bepaalt wie de premium plek behoudt.

Wie slim inspeelt, gebruikt AI voor snelheid en schaal, en behoudt menselijke creatie waar het echt telt. Dat is het nieuwe speelveld.